Cách đây 9 tháng, tôi bàn giao một căn hộ 75m2 cho một cặp vợ chồng trẻ. Tôi tự hào lắm, vì mọi thứ đúng như bản vẽ 3D: đèn âm trần, tủ bếp phẳng, sofa màu ghi xỉn. Một tuần sau, chị vợ nhắn tin: 'Anh ơi, tủ quần áo của em cao hết sát trần, mỗi lần lấy đồ phải leo ghế. Cầu thang trong phòng ngủ mà anh để ở giữa làm tụi em vấp suốt. Sao anh không hỏi em có bao nhiêu cái áo dài?' Tôi ngồi im, không dám trả lời. Đó là lúc tôi bắt đầu xem xét lại toàn bộ cách mình làm nghề. Trước đây tôi cho rằng thiết kế nội thất là chuyện của thẩm mỹ, của màu sắc, của ánh sáng. Thế mà giờ tôi ngộ ra nó là chuyện của cuộc sống thường nhật. Và bài viết này là thứ tôi muốn chia sẻ với bất kỳ ai đang bắt tay vào #keyword# mà vẫn còn mải mê với những bản phối cảnh đẹp mắt.
Bản vẽ đẹp là thứ duy nhất tôi được học ở trường đại học
Năm năm học thiết kế chưa một lần tôi được dạy về cách một gia đình thật sự sinh hoạt. Bọn tôi vẽ phối cảnh biệt thự, khách sạn, showroom. Dạng bài nào cũng yêu cầu mặt bằng đẹp, góc nhìn đẹp, ánh sáng lung linh. Có lần tôi làm bài thi tốt nghiệp thiết kế căn hộ 120m2 cho một người độc thân sành điệu, với quầy bar, phòng gym mini và một khoảng trống 'để thở' giữa nhà. Điểm tôi được 8.5. Thế nhưng khi ra nghề khách của tôi toàn gia đình 3-4 người, đồ chơi con trẻ bày bừa. Cái tôi tự hào nhất lại là thứ xa rời thực tế nhất. Tôi nhớ có một con số rằng 90% bài tập ở trường là thiết kế biệt thự hoặc khách sạn, chỉ 10% là nhà ở thực tế. Do đó sinh viên ra trường giỏi vẽ, giỏi dựng khối, nhưng mù tịt về cách một bà mẹ nấu cơm trong căn bếp chật, hay cách một ông bố tìm chiếc áo sơ mi trong tủ quần áo tối om. Nói thẳng, trường đại học đã dạy tôi làm đẹp, nhưng không dạy tôi làm đúng. Khi nhìn lại tôi thấy buồn cười cho chính mình.
Khi tôi ngừng vẽ và bắt đầu đếm giày của khách
Từ sau kỷ niệm buồn ở căn hộ kia tôi thay đổi cách tiếp cận hoàn toàn. Tôi dừng việc hỏi 'Anh chị thích phong cách gì' nữa. Thay vào đó tôi bắt đầu hỏi những câu nghe rất đời: 'Anh chị có bao nhiêu đôi giày?', 'Bao nhiêu cái nồi?', 'Đồ chơi của con để ở đâu?', 'Tối anh chị xem TV ở đâu?'. Ban đầu họ nhìn tôi như người lạ nhưng rồi họ hào hứng kể. Có một chị khách nói chị có 40 đôi giày, tôi cười vì nghĩ chị nói quá. Thế mà khi tôi đến nhà chị đếm, chị có đúng 42 đôi, chưa kể giày của chồng và hai đứa con. Bản vẽ đầu tiên tôi làm cho chị chỉ có tủ giày 15 ngăn. Tôi đã sai kể cả khi chưa vẽ. Kể từ dạo đó tôi xây dựng một bảng câu hỏi khảo sát 25 mục về thói quen sống: họ ngủ mấy giờ, ăn sáng ở đâu, giặt đồ ngày mấy lần, có hay đón khách không. Trước khi mở bản vẽ kỹ thuật tôi bắt khách trả lời hết. Điều đáng chú ý là sau khi đếm đồ đạc, tôi phải sửa 70% bản vẽ ban đầu của mình. Tôi luôn cho rằng mình hiểu khách hơn họ – giờ tôi hiểu họ biết rất rõ, chỉ là họ không có từ ngữ để diễn tả. Nhiệm vụ của tôi là nghe, không phải vẽ.
Học phí 200 triệu từ những căn hộ nhìn đẹp nhưng ở bí
Khoảng thời gian mới ra làm riêng tôi có một loạt dự án nhìn thì tuyệt mà ở thì bí. Căn hộ áp mái tôi thiết kế quầy bar rượu rất sang, tủ kính soi bóng loáng, ghế cao đúng chuẩn quán bar. Khách không bao giờ ngồi ở đó. Họ bảo: 'Tụi anh chỉ uống trà đá thôi, quầy này để bụi'. Tốn 60 triệu cho chỗ để bụi. Phòng ngủ chính tôi bày bàn trang điểm cạnh cửa sổ để 'đón nắng'. Nghe thì hay nhưng khách lại phải soi gương trong bóng tối vì nắng chiếu ngược, mặt họ tối thui. Kết cục là phải xoay hướng thêm 15 triệu tiền công thợ. Phòng khách tôi chọn ghế bành nhập khẩu, da bò Ý, dáng ôm sát cơ thể. thiết kế nội thất chung cư đẹp thật đấy, nhưng khách ngồi được 15 phút là đau lưng. Họ bảo người châu Á mình không hợp với ghế châu Âu, họ quen ngồi xếp bằng, ngồi thẳng lưng. Tôi đành thay ghế, thêm 25 triệu. Tính tổng các chi phí phát sinh trong 3 năm đầu tôi mất khoảng 200 triệu cho việc sửa chữa, thay mới vì những lỗi không thể nhìn ra từ bản vẽ. Nỗi đau này không ai dạy tôi ở trường, cũng không phán ánh được qua bất kỳ thước phối cảnh nào. Nó hiện ra khi con người bước vào không gian và bắt đầu sống. Tôi từng nghĩ mình là người vẽ đẹp, giờ tôi biết mình là người lắng nghe còn kém.
Giờ đây tôi ký hợp đồng trọn gói chỉ sau bốn buổi nói chuyện
Phương pháp tôi đang áp dụng khác xưa một trời một vực. Ngày trước tôi đo đạc rồi vẽ – giờ tôi dành bốn buổi chỉ để nói chuyện. Buổi thứ nhất, tôi nghe họ kể về một ngày bình thường trong căn hộ, từ lúc thức dậy đến khi đi ngủ. Buổi thứ hai, tôi xin đến nhà cũ của họ, xem họ bày đồ ra sao, đồ nào dùng thường xuyên, đồ nào để tủ kính ngắm cho vui. Buổi thứ ba, tôi đi chợ cùng họ. Nghe kỳ cục, nhưng việc đó cho tôi biết họ ăn gì, mua bao nhiêu lần một tuần, cần ngăn tủ lạnh to hay nhỏ. Buổi thứ tư, tôi mới bắt đầu đo đạc và chốt ngân sách. Nghe thì dài nhưng nó khiến tôi ít phải làm lại so với trước. Câu chuyện mở đầu của tôi có cái kết đẹp: tôi quay trở lại chỗ căn hộ 75m2 kia, thay tủ quần áo, dời giường, gỡ cầu thang trang trí vô dụng. Khách không trách tôi, họ chỉ nói: 'Lần sau anh nhớ hỏi tụi em trước nhé'. Tôi áy náy mãi với câu nói ấy. Kể từ hôm đó, tôi không bao giờ tự gọi mình là 'kiến trúc sư vẽ đẹp' nữa. Tôi là 'người lắng nghe trước khi xếp đồ'. Nếu bạn sắp bắt đầu một dự án trọn gói mà chưa từng hỏi khách về số đôi giày, số cái nồi, hay giờ giấc ăn ngủ của họ, bạn nên thử một lần. Có khi bạn sẽ thấy mình không cần vẽ đẹp nữa, chỉ cần nghe đủ.