"title": "Tôi chẳng bán thiết kế, mà là bán lối bước từ thang máy đến cửa chính", "body": "
Có lần, tôi đứng trước cửa một căn hộ 80m2, chìa khóa mới bàn giao, gia chủ chưa dọn vào. Tôi không mở cửa ngay mà đứng lại nhìn hành lang dài 12 mét nối từ thang máy. Tôi chợt nhận ra trong 8 năm hành nghề, cái tôi thiết kế chẳng phải phòng khách hay phòng ngủ, mà là đoạn đường mỗi ngày người ta đi bộ từ lúc mở cửa đến lúc tắt đèn. Bài viết này tôi kể lại vì sao tôi bỏ thói quen vẽ theo sở thích để rồi vẽ theo nhịp sống của gia chủ. Khi bắt tay vào #keyword#, tôi luôn bắt đầu bằng việc quan sát thói quen di chuyển của họ, chứ không phải mở sổ tay phác thảo.
Cái bẫy ảnh đẹp trên Pinterest làm tôi thiết kế lệch người
Thời gian đầu hành nghề, tôi từng rất tự hào mỗi lần bàn giao một bộ hồ sơ với ảnh render lung linh. Vậy mà chỉ sau vài tháng, khách than vãn đủ điều. Có một căn tôi thiết kế phòng khách theo phong cách tối giản, ảnh trông thênh thang, thế mà thực tế gia chủ có con nhỏ, đồ chơi vương vãi khắp sàn, không có chỗ cất xe đẩy. Căn thứ hai tôi làm tôi thiết kế tủ giày rất to ở lối vào, nhưng gia chủ chỉ có đúng 3 đôi dép lê. Điều trớ trêu là tôi cứ mải mê ngắm ảnh đẹp mà quên một câu hỏi rất cơ bản: con người họ vận động thế nào ở chính căn nhà này. thiết kế nội thất căn hộ chung cư ngồi đếm lại toàn bộ căn hộ mình từng làm suốt năm đầu tiên, phát hiện 7 trên 10 căn đều có không dưới một chi tiết mà gia chủ phải tự sửa chỉ sau 1 tháng sinh sống. có người lôi thợ đến kê lại giường, có người phải thay bản lề tủ bếp, kẻ thì đập bỏ luôn vách ngăn tôi từng vẽ. Tôi ngộ ra: vẽ đẹp chỉ là phương tiện, thiết kế giỏi là dự đoán được hành vi thực tế ủa từng con người bằng xương bằng thịt.
Tôi đo không gian bằng bước chân, không phải centimet
Rút kinh nghiệm từ mấy lần đó, tôi tập thói quen nghe có vẻ kỳ lạ: trước khi vẽ bất kỳ đường nét nào, tôi tới tận căn hộ trống và đếm bước chân từ thang máy đi vào bếp, từ giường ngủ ra tới ban công. Nói thẳng, không có bản vẽ nào diễn tả đúng cảm giác bước đi bằng việc bạn tự bước thử. Có một căn 65m2 tôi nhớ nhất gia chủ có con nhỏ hay ốm, tối nào cũng dỗ con ngủ trên tay. Ban đầu tôi thiết kế lối đi rộng 60cm như tiêu chuẩn cho một người đi, thế mà khi tôi bế thử một bao gạo đi qua lối đó, tôi thấy vai bị kẹt. Tôi phải vẽ lại toàn bộ lối đi đó, nới rộng ra 80cm, và bỏ luôn một mảng tủ áo để có đường vòng rộng rãi. Gia chủ không nói gì nhưng tôi nhìn thấy rõ mỗi tối mẹ bế con đi từ phòng ngủ ra phòng khách mà không phải xoay xở khó khăn. Từ đó tôi đúc kết một công thức 5 bước mà tôi áp dụng cho mọi căn hộ: từ cửa ra vào tới bếp, từ bếp sang bàn ăn, từ bàn ăn ra phòng khách, từ phòng khách vào phòng ngủ, và cuối cùng từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh. Tôi vẽ lại năm tuyến đường này trước khi nghĩ đến màu sơn hay chất liệu của bộ sofa.
Tôi không vẽ tủ giày cho người không có giày để cất
Thoạt nghe thì vô lý nhưng tôi gặp chuyện này liên tục. Có một cặp vợ chồng trẻ đến văn phòng tôi với yêu cầu rất rõ ràng: làm một cái tủ giày thật lớn ở ngay lối vào, cao sát trần, bề ngang 2m. Tôi liền hỏi họ: “Anh chị đếm thử trong nhà có bao nhiêu đôi giày cả giày thể thao lẫn dép quay hậu?”. Cả hai nhìn nhau ngơ ngác rồi hẹn tôi hôm sau trả lời. Hôm sau họ quay lại cười xòa bảo: nhà có 4 đôi giày, 6 đôi dép. Tôi nói thẳng: khối tủ đồ sộ đó sau này chắc chỉ đựng đồ tạp nham. Cuối cùng chúng tôi chốt phương án thiết kế tủ giày vỏn vẹn 1m2, chỗ tường còn thừa tôi tận dụng làm ghế ngồi thay giày có ngăn kéo để chìa khóa. Điều làm tôi hài lòng nhất không phải bản vẽ đẹp, mà là sau 3 tháng, họ chủ động gọi cảm ơn vì cái ghế dài đó thực sự được dùng hằng ngày, trong khi tủ giày cũ của họ vẫn bỏ không. Tôi chuẩn bị sẵn 15 câu hỏi tôi hỏi trước khi đặt bút vẽ: chẳng hỏi gu thẩm mỹ ra sao, mà hỏi giờ giấc sinh hoạt thế nào, bữa tối cả nhà ăn lúc mấy giờ, một tuần có mấy hôm khách ghé chơi, và nấu nướng theo kiểu gì, chiên xào nhiều hay hấp luộc. Với tôi, chữ “trọn gói” không hề nghĩa là nhét đầy đồ đạc, mà phải khớp với từng thói quen sinh hoạt. Một căn hộ có tủ giày to đùng nhưng đường đi lại chật chội thì với tôi là một bản vẽ thất bại, cho dù render có đẹp cỡ nào.
Căn hộ tôi tâm đắc nhất chẳng giống bản vẽ ban đầu
Nhắc đến một căn thành công, tôi nhớ căn hộ 90m2 của cô giáo dạy đàn piano. Nhà cô chỉ có hai mẹ con với cây đàn piano cơ đặt giữa phòng. Ban đầu tôi vẽ một phương án khá an toàn: phòng khách có sofa, bàn trà, phòng ăn có bộ bàn ghế 4 người, phòng ngủ chính ấm cúng. Trải qua 6 buổi trò chuyện, tôi nghe được những câu chuyện không có trong phim: cô dạy đàn tại nhà mỗi buổi chiều, toàn học sinh nhỏ tuổi, mẹ cô bị thoái hóa khớp, đi đâu xa phải dùng xe lăn. Tôi xé bỏ bản vẽ ban đầu sau buổi nói chuyện thứ 6, chỉ giữ lại vị trí cây đàn và một vùng sáng tự nhiên cho việc dạy học. Tôi không thiết kế bàn ăn nữa, mà làm một bệ dài sát cửa sổ, bên trên lót đệm dày 10 phân, đủ chỗ cho cô ngồi và 3 đứa trẻ. Phòng thờ vốn bé xíu tôi chuyển thành góc đọc sách của con, vì cô bảo thờ cúng chỉ cần một ban thờ treo tường. Điều tôi tâm đắc nhất, tôi chừa một lối đi rộng 1m2 chạy dài từ cửa ra vào cho tới ban công cho mẹ cô ngồi xe lăn. Trong suốt quá trình làm, tôi không hề khoe ảnh 3D với bất kỳ ai, vì tôi hiểu rõ thứ mình đang làm không phải để chụp hình đăng mạng, mà để một bà cụ 70 tuổi có thể tự mình đi từ phòng ngủ ra phòng khách mà không phải gọi con gái đến giúp. Ba tháng sau khi bàn giao, tôi ghé thăm đúng vào lúc chiều tối, thấy cô giáo đang ngồi trên bệ cửa sổ, ba đứa học trò quây quần, đứa thì lật truyện đứa thì tô màu, cụ bà ngồi xe lăn ngoài ban công hóng gió. Chẳng có thứ gì trong khung cảnh đó giống với bản vẽ tôi vẽ ban đầu, nhưng tôi dám chắc đó là căn hộ trọn gói thành công nhất suốt 8 năm làm nghề. Không có bản vẽ nào đẹp bằng: không một bản vẽ nào đẹp bằng chính sự an toàn và dễ chịu khi người ta bước chân vào nhà