"title": "Việc của tôi không phải là bán bản vẽ, tôi bán lối đi giữa thang máy và cửa chính", "body": "
Có lần, tôi dừng trước cửa căn hộ 80m2 kia, chìa khóa vừa bàn giao, chủ nhà chưa vào ở. Tôi không vội mở cửa mà quan sát hành lang dài 12m tính từ thang máy. Tôi giật mình nhận ra rằng suốt 8 năm làm nghề, cái tôi thiết kế không phải phòng khách hay phòng ngủ, mà chính là đoạn đường người ta đi bộ mỗi ngày từ lúc bước vào đến lúc đi ngủ. Bài viết này là câu chuyện vì sao tôi ngừng vẽ theo sở thích mà chuyển sang vẽ theo bước chân của chủ nhà. Khi bắt tay vào #keyword#, tôi luôn bắt đầu bằng việc quan sát thói quen di chuyển của họ, chứ không phải mở sổ tay phác thảo.
Cái bẫy của ảnh đẹp trên Pinterest khiến tôi thiết kế nhầm người
Thời gian đầu hành nghề, tôi từng rất tự hào sau mỗi lần bàn giao hồ sơ kèm ảnh render đẹp mê ly. Ấy vậy mà chỉ vài tháng sau, khách bắt đầu chê. Có một căn tôi thiết kế phòng khách theo phong cách tối giản, ảnh trông thênh thang, thế mà thực tế gia chủ có con nhỏ, đồ chơi vứt khắp sàn, đồ chơi nằm la liệt dưới sàn, không có chỗ cất xe đẩy. Căn thứ hai tôi làm tôi thiết kế tủ giày rất to ở lối vào, nhưng gia chủ chẳng có nổi 5 đôi giày. Buồn cười ở chỗ tôi cứ mải mê ngắm ảnh đẹp mà quên một câu hỏi rất cơ bản: người ta sống thế nào trong căn nhà này. Tôi ngồi đếm lại tất cả các căn đã bàn giao năm đầu tiên, phát hiện 7 trên 10 căn đều có không dưới một chi tiết mà chủ nhà phải tự sửa ngay sau tháng đầu tiên. Có người phải kê lại giường, có người phải thay bản lề tủ bếp, có người đập bỏ cả vách ngăn trong bản vẽ của tôi. Tôi nghiệm ra: ảnh đẹp chưa bao giờ là đích đến, mà thiết kế giỏi là phải đoán trước nếp sống hàng ngày ủa từng gia đình cụ thể.
Đo lường không gian bằng bước chân chứ không bằng centimet
Sau những lần vấp ngã đó, tôi tập cho mình một thói quen kỳ lạ: trước khi đặt bút vẽ nội thất, tôi chạy đến căn hộ thực tế và bắt đầu đếm bước từ cửa thang máy vào tới bếp, từ phòng ngủ ra ban công. Thật ra, không có bản vẽ nào cho thấy rõ cảm giác di chuyển bằng cách tự đặt chân lên sàn. Tôi còn nhớ một căn hộ 65m2 chủ nhà có bé hay ốm vặt, tối nào cũng phải bế ngủ. Lối đi ban đầu tôi thiết kế rộng 60cm như tiêu chuẩn cho một người đi, nhưng khi tôi thử bế một bao gạo đi qua lối đi đó, tôi nhận ra vai mình chạm tường. Tôi đành vẽ lại toàn bộ lối đi, nới rộng thành 80cm, và bỏ luôn một mảng tủ áo để có một đường vòng thoải mái. Gia chủ chẳng nói gì nhưng tôi thấy rõ đêm nào mẹ cũng bế bé đi từ phòng ngủ ra phòng khách mà không còn phải nghiêng người. Trải nghiệm đó dạy tôi một công thức 5 bước mà tôi dùng cho tất cả các căn hộ: từ cửa chính đến bếp, từ bếp sang bàn ăn, từ bàn ăn ra phòng khách, từ phòng khách vào phòng ngủ, và cuối cùng từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh. Tôi vẽ lại năm tuyến đường này trước khi nghĩ đến màu sơn hay chất liệu của bộ thiết kế chung cư hiện đại .
Tôi từ chối thiết kế tủ giày to khi biết nhà bạn chỉ có 3 đôi
Thoạt nghe thì vô lý nhưng đó là chuyện tôi gặp hàng tuần. Một đôi bạn trẻ đến chỗ tôi làm việc với yêu cầu rất rõ ràng: làm một chiếc tủ giày thật to ở ngay lối vào, cao sát trần, rộng 2 mét. Tôi hỏi họ: “Về nhà anh chị đếm xem trong nhà có bao nhiêu đôi giày cả giày thể thao lẫn dép quay hậu?”. Họ nhìn nhau cười rồi bảo để về đếm. Hôm sau họ quay lại cười xòa bảo: cả nhà có đúng 4 đôi giày và 6 đôi dép lê. Tôi nói thẳng: khối tủ đồ sộ đó rồi sẽ thành nơi nhét giẻ lau nhà. Cuối cùng chúng tôi thống nhất làm một tủ giày chỉ 1m2, phần tường còn lại tôi thiết kế thêm một băng ghế dài có ngăn kéo để chìa khóa. Điều làm tôi hài lòng nhất không phải bản vẽ đẹp, mà là tận 3 tháng sau, họ nhắn tin cảm ơn tôi vì chiếc ghế ngồi thay giày đó suốt ngày được dùng đến, còn tủ giày căn cũ của họ vẫn bỏ không. Tôi xây dựng một bộ câu hỏi 15 mục mà tôi hỏi trước khi bút chạm giấy: chẳng hỏi gu thẩm mỹ ra sao, mà hỏi giờ giấc sinh hoạt thế nào, tối đến mọi người có ăn cùng nhau không, bao lâu thì có khách đến nhà, thói quen nấu ăn ra sao, chiên xào nhiều hay hấp luộc. Theo cách tôi hiểu, cụm từ “trọn gói” không hề nghĩa là nhét đầy đồ đạc, mà là trọn vẹn cho nếp sống. Một căn hộ có tủ giày to đùng nhưng lối đi chật chội thì với tôi là một bản vẽ thất bại, cho dù render có đẹp cỡ nào.
Căn hộ tôi tâm đắc nhất chẳng giống bản vẽ ban đầu
Nhắc đến một căn thành công, tôi nhớ ngay căn hộ 90m2 của cô giáo dạy đàn piano. Cô sống một mình với mẹ già với cây đàn piano cơ đặt giữa phòng. Ban đầu tôi vẽ một phương án khá an toàn: phòng khách có sofa, bàn trà, phòng bếp có bộ bàn ăn 4 chỗ, phòng ngủ chính ấm cúng. Trải qua 6 buổi trò chuyện, tôi nghe được những câu chuyện không có trong phim: chiều nào cô cũng dạy đàn tại nhà, các học trò đều là trẻ con, mẹ cô bị thoái hóa khớp, phải dùng xe lăn khi di chuyển xa. thiết kế nội thất căn hộ chung cư xé bỏ bản vẽ ban đầu sau buổi gặp thứ sáu, chỉ giữ lại vị trí cây đàn và khoảng sáng cho giáo án. Tôi bỏ hẳn bộ bàn ăn, thay bằng một bệ cửa sổ dài, bên trên lót đệm dày 10 phân, đủ chỗ cho cô giáo ngồi cùng 3 đứa trẻ. Phòng thờ vốn bé xíu tôi biến thành thư viện nhỏ cho bọn trẻ, vì cô bảo nhà thờ cúng chỉ cần một ban thờ nhỏ treo tường. Điều tôi tâm đắc nhất, tôi chừa một lối đi rộng 1m2 chạy dài từ cửa ra vào cho tới ban công để mẹ cô có thể tự đẩy xe lăn. Suốt quá trình thi công, tôi không một lần mở sổ render ra khoe, vì tôi biết thứ tôi đang làm không phải để chụp ảnh, mà để một cụ bà 70 tuổi có thể một mình di chuyển từ phòng ngủ ra phòng khách mà không phải gọi con gái đến giúp. Ba tháng sau khi bàn giao, tôi ghé thăm đúng vào lúc chiều tối, bắt gặp cô giáo ngồi trên bệ cửa sổ, ba đứa trẻ vây quanh mỗi đứa một cuốn sách, cụ bà ngồi xe lăn ngoài ban công hóng gió. Không một chi tiết nào trong cảnh tượng ấy giống với bản vẽ tôi vẽ ban đầu, nhưng tôi tin đó là căn hộ trọn gói thành công nhất suốt 8 năm làm nghề. Không có bản vẽ nào đẹp bằng: không thước phim nào đẹp bằng sự an toàn và thoải mái khi người ta bước chân vào nhà