Buổi chiều hôm đó tôi tiếp một cặp vợ chồng trẻ vừa nhận 72m2 ở Q7, họ bảo thích phong cách tối giản của Nhật, nhưng cả buổi người chồng cứ lướt điện thoại xem tủ rượu whisky còn vợ mê mẩn tấm ảnh sofa màu vàng mustard. Tôi về nhà mở bản ghi âm ra nghe lại, nhận ra họ chưa bao giờ thực sự trả lời câu hỏi của tôi. Chuyện trớ trêu là họ tưởng mình biết mình muốn gì, thực tế là chỉ đang lập lại những gì đọc trên mạng. Trong lúc ngồi đó, tôi nhớ lại đến #keyword# mà mình đã làm bao năm qua, toàn đặt những câu hỏi đại loại như “anh chị thích màu gì” hay “phong cách nào hợp”, mà quên mất câu trả lời chỉ nằm từ cách sống hằng ngày của họ.
Câu hỏi phong cách chỉ làm tôi nghe những gì khách đọc trên mạng
Tôi vẫn nhớ căn hộ 72m2 đó tọa lạc tại một chung cư mới xây ở quận 7, view sông đẹp thật sự, nhưng vấn đề của họ không phải view mà là cách họ sống bên trong. Cô vợ bảo muốn tối giản kiểu Nhật, nhưng khi tôi hỏi “ngày chị dành bao nhiêu giờ để nấu ăn, chồng chị có hay uống bia ở nhà không”, chị ấy ấp úng. Anh chồng thì gật đầu với từ “tối giản” nhưng mắt vẫn dán vào cái tủ rượu trong ảnh. Tôi đã từng ghi âm lại toàn bộ các buổi tư vấn trong 9 năm qua, nghe lại mới thấy có tới 8 trên 10 buổi, thậm chí còn hơn cuộc trò chuyện đi theo cùng một khuôn – khách hàng nói theo trào lưu, còn tôi thì cố áp một phong cách đang hot lên một cuộc sống không hề hợp chút nào. Câu hỏi kiểu phong cách chỉ có giá trị khi tôi đã hiểu về nếp sinh hoạt của họ, còn không thì nó chỉ là trò đoán già đoán non.
Tôi chuyển sang hỏi về quỹ thời gian mỗi ngày ở nhà
Từ lần đó, tôi ngừng hẳn câu hỏi “anh chị thích phong cách nào” và chuyển sang hỏi những chuyện cụ thể hơn. Giờ đây, mỗi khi về nhà khách tôi thường hỏi: “Sáng anh chị thức dậy lúc mấy giờ, ai nấu cơm, buổi tối ngồi xem tivi ở đâu, và tuần này hai người có cãi nhau về chuyện gì trong nhà không?”. Nghe có vẻ lạ, nhưng những câu trả lời đó mang lại cho tôi nhiều thông tin hơn mọi bản vẽ mẫu. Có lần, tôi đến tư vấn cho một bà mẹ hai con ở Phú Mỹ Hưng, căn hộ 95m2 nhưng lúc nào bừa bộn. thiết kế nội thất căn hộ chung cư kể rằng mỗi sáng chị phải đi qua phòng ngủ con để xuống bếp pha sữa, và hai đứa nhỏ cứ ngủ nướng, thế là chị vừa phải đánh thức chúng vừa nấu. Nghe tới đó tôi nắm được ngay vấn đề: không phải chuyện màu sắc hay sofa, mà là luồng di chuyển buổi sáng đang quá lộn xộn. Tôi đề xuất phá bỏ vách ngăn giữa bếp và phòng khách, đặt thêm một quầy bar nhỏ để chị có thể pha sữa ngay mà không cần vào bếp. Kết quả là sau 3 tháng, chị nhắn tin khen rằng buổi sáng bớt căng thẳng đi rất nhiều. Thật lòng mà nói, hỏi về quỹ thời gian không chỉ giúp tôi hiểu nhu cầu, mà còn làm khách hàng tự nhìn lại cách họ đang sống.
Nghe bước chân thay vì nghe lời chê bai căn hộ cũ
Còn một thói quen nữa tôi hình thành là không vội hỏi về sở thích, cũng chẳng mang bản vẽ mẫu, mà chỉ im lặng xem khách đi từ cửa vào lòng bếp mất mấy bước, mở tủ lạnh mấy lần, trẻ con chạy chỗ nào. Có một ca thực tế ở chung cư Vinhomes Tân Cảng, vợ chồng nhà kia cứ chê căn hộ “tối”, “bí bách”, đòi phá bỏ hết vách ngăn. Nhưng khi tôi đến, tôi nhận ra ngay vấn đề không nằm ở vách mà là một hành lang dài từ cửa vào không có ánh sáng. Tôi gợi ý giữ nguyên vách bếp, chỉ thay cửa phòng ngủ bằng kính mờ và thêm một hệ tủ phản quang ở cuối hành lang. Họ tròn mắt nhìn tôi như tôi nói tiếng ngoài hành tinh, nhưng khi làm xong, căn hộ sáng hẳn lên mà chẳng cần đập phá gì. Bài học tôi rút ra là bước chân của khách và những điểm họ dừng lại ở đâu phản ánh rõ hơn mọi lời than vãn về căn hộ cũ. Vì thế, một người cứ mở tủ lạnh liên tục thì chắc chắn cần quỹ bếp rộng, còn ai cứ đứng ngó ra ban công thì phải ưu tiên chỗ ngồi uống cà phê, thay vì một bộ sofa hoành tráng.
Cuộc đời bên trong tủ giày và góc học tập của con
Chi tiết cuối cùng mà tôi muốn nói tới là những đồ vật tưởng như vô nghĩa – tủ giày, góc bàn học, bếp gas – chúng nói lên nhu cầu thật rõ hơn bất kỳ câu trả lời về màu sắc. Tôi có thói quen đếm số đôi giày của khách trước khi thiết kế tủ để giày. Có lần, một gia đình ở Thảo Điền bảo tôi làm tủ giày nhỏ thôi, vậy mà tôi đếm được 42 đôi. Nếu tôi nghe lời họ, cái tủ chắc chắn vỡ tan sau 3 tháng. Còn góc bàn học của con, tôi thường nhìn xem chúng dán sticker gì, sắp xếp sách vở thế nào, từ đó biết được chỗ ngồi học cần bao nhiêu ánh sáng, liệu có cần thêm kệ đồ chơi không. Kể cả cái bếp gas cũ cũng là một manh mối: bên nào dính dầu mỡ nhiều hơn có nghĩa là người nội trợ thường đứng bên đó, vậy nên hãy đặt chậu rửa và tủ gia vị cho hợp với tay thuận. Tôi nghiệm ra rằng thiết kế nội thất chung cư trọn gói với tôi bây giờ không còn là chuyện vẽ theo trào lưu, mà là lắng nghe cơ thể của người ở, nghe cách họ di chuyển, nghe cách họ xếp giày, nghe cách con họ học bài. Nếu anh chị đang có ý định làm lại căn hộ, tôi khuyên thật lòng: đừng mở Pinterest ra trước khi dành ra một tuần để quan sát chính ngôi nhà của mình. Hãy để tôi hỏi anh chị một câu: một tuần qua, anh chị mở tủ lạnh bao nhiêu lần và vì lý do gì?